İç denetçilerin küresel anlamdaki mesleki kuruluşu Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsüdür. (IIA – Institute of Internal Auditors) IIA Türkiye ünvanıyla Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE), ülkemizde uluslararası standartlarda iç denetim mesleğinin gelişimi için 19 Eylül 1995 tarihinde kurulmuştur.
IIA (Institute of Internal Auditors) tarafından üst yönetime, yönetim kurullarına ve denetim komitelerine, etik, risk yönetimi ve kurum kültürü gibi yönetişimle ilgili konularda kısa bilgiler aktarmak amacıyla ‘Tone at The Top’ başlığı ile bültenler yayımlanmaktadır. Bu bültenlerin Türkçe çevirilerine TİDE web sayfasından ulaşılabilmektedir.
‘Tone at The Top’ bültenleri 2 ayda bir şubat, nisan, haziran, ağustos, ekim ve aralık ayları olmak üzere senede toplamda 6 defa yayımlanmaktadır. 2024’ün ilk bülteni Şubat 2024’te 121. sayı olarak yayımlanmıştır. Bültenin başlığı: Yeni Küresel İç Denetim Standartları Yönetim Kurulları İçin Ne İfade Ediyor? Bilindiği üzere 2023 yılında yoğun bir şekilde güncelleme çalışmaları yapılan Küresel İç Denetim Standartlarının yeni versiyonu 9 Ocak 2024’te yayımlanmıştı. (Yeni standartların yürürlüğe giriş tarihi ise 9 Ocak 2025’tir.) Yeni iç denetim standartlarının yayımlanmasının akabinde 2024 yılında Tone at the Top bültenlerinin ilk sayısı bu konuya ayrılmış. LinkedIn hesabımda bültene dair bazı notlar paylaşmıştım. Standartların iç denetim meslek dünyamız için önemi nedeniyle bu bülteni daha ayrıntılı olarak bu yazıda ele almaya karar verdim. Bu şekilde bir giriş yaptıktan sonra bültenin detaylarına geçebiliriz.
Yeni Küresel İç Denetim Standartları Yönetim Kurulları İçin Ne İfade Ediyor?
Ocak ayında İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından yayımlanan güncellenmiş iç denetim standartları seti, yönetim kurullarıyla ilişkileri açıklığa kavuşturmak, güçlendirmek ve yöneticilerin sorumluluklarını yerine getirme becerilerini geliştirmek için tasarlanmış yeni kılavuzlar içermektedir. Bu sayıda Küresel İç Denetim Standartları tanıtılıyor, bu güncellemenin neden gerekli olduğu açıklanıyor ve bunların yönetim kurulu üyeleri için önemi inceleniyor.
Yeni Zorluklarla Mücadele İçin Bir Güncelleme
Etkili bir iç denetim fonksiyonu, kurumlara ve yönetim kurullarına çok çeşitli değerli bilgiler ile bağımsız ve nesnel güvence ve tavsiye sağlayabilir. İncelediği faaliyetlere ilişkin yönetime ve yönetim kuruluna analizler, değerlendirmeler, danışmanlık ve bilgi sunar. Aynı zamanda etkili iç kontrollerin kurulmasını ve uygulanmasını teşvik edebilir ve destekleyebilir, riskler ve fırsatlara ilişkin öngörüler sunabilir ve kurumsal kültür ve etiği izleyebilir.
1978’den bu yana, iç denetim uygulayıcıları, en yüksek kalite ve etik seviyesini korumak için IIA’nın Uluslararası İç Denetim Mesleki Uygulama Standartlarını takip etmektedir. Uluslararası Mesleki Uygulamalar Çerçevesi (IPPF), iç denetimin tanımını, Etik Kurallarını ve zorunlu ve tavsiye edilen rehberler eklenerek 2010 yılında oluşturulmuştur. İç Denetimin Misyonu ve Temel Prensipler 2017’deki güncelleme ile eklenmiştir. Küresel çapta tanınan tek iç denetim standartları dizisi olan bu kılavuz, iç denetçilerin karmaşık olan risk yönetimi, yönetişim ve kontrol hususlarını yönlendirmesine yardımcı olur.
İç denetimin temelleri aynı kalsa da kurumların karşılaştığı risklerin karmaşıklığı ve yeni zorlukların ortaya çıkma hızı, mevcut iç denetim kılavuzunun güncellenmesini gerekli kılmaktaydı. Bunu akılda tutarak, yeni Standartlar, Standartların ve çerçevenin bazı yönlerini önemli ölçüde değiştirmektedir. Diğer şeylerin yanı sıra, yeni standartlar yönetim kurulunun iç denetim yöneticisinin (CAE – Chief Audit Executive) ve genel iç denetim fonksiyonunun başarılı olmasını nasıl sağlayabileceğine ilişkin özel rehberlik sağlarlar. Standartlar, mesleğin gelişimini, iyi yönetimdeki rolünü ve paydaşlar için değerini yansıtan iç denetimin amacını içermektedir. Amaca ve genel olarak Standartlara aşina olmak, yönetim kurullarının iç denetimin katkılarını, raporlama hattını ve yöneticilerin iç denetimin çalışmalarını desteklemede oynadıkları rolü anlamalarına yardımcı olabilir.
Ocak 2025’te uygulayıcılar için resmi olarak yürürlüğe girecek olan yeni Standartlar, 15 ilke ve 53 Standardı içeren beş alan halinde yapılandırılmıştır. Bu bültende, yönetim kurulunun iç denetimle ilişkisine dair önemli açıklamalar sunan, İç Denetim Fonksiyonunu Yöneten Standartlar Alanı III’e odaklanılacaktır. Uluslararası İç Denetim Standartları Kurulu’nun iç denetimin gelişimi konusunda kıdemli danışmanı olan Paul Sobel, “Yeni standartlar iç denetimin amacına ulaşabilmesi için yönetim kurulunun veya üst düzey yönetimin yerine getirmesi gereken temel koşulları tanımlar” dedi.
Alan III’ü Anlamak
Bu alan, yönetim kurulu ile CAE (Chief Audit Executive) arasındaki kritik ortaklığı vurgulamaktadır. Standartların diğer bölümlerinden farklıdır çünkü CAE’nin başarılı olması için yönetim kurulundan ve üst yönetimden ihtiyaç duyacağı destek ve yönlendirme konusunda rehberlik sunar. Bu, yönetim kurullarının kurumsal başarıyı mümkün kılacak etkili bir iç denetim fonksiyonu arayışında olmaları halinde, yöneticilerin bu alanda kapsanan belirli sorumlulukları üstlenmesi gerektiği fikrine dayanmaktadır. Alan aynı zamanda CAE’nin yönetim kurulunun bu beklentileri karşılamasını nasıl sağlaması gerektiğini de belirler.
Standartların tamamında, her bir standart, uygulamaya ilişkin hususları ve uygunluk kanıtı örneklerini içerir. Alan III, 15 temel ilkeden üçünü ve 53 standarttan dokuzunu kapsamaktadır.
Prensip 6: Yönetim Kurulu Tarafından Yetkilendirme. Bu ilke, yönetim kurulunun iç denetim fonksiyonunun yetki, rol ve sorumluluklarını oluşturduğunu, onayladığını ve desteklediğini doğrular. İç denetim fonksiyonu için yönetim kurulu desteğinin önemini vurgulanmakta ve iç denetimin yetki kavramı tanıtılmakta ve açıklığa kavuşturulmaktadır. Yönetim kurulunun gözetimi altındaki bu yetki yeni değildir ancak standart, iç denetimin rolü, sorumlulukları ve yetkilerine yeni bir bakış açısı katmaktadır. Bu hususlar hâlihazırda kurumun iç denetim tüzüğüne dâhil edilmiş olabilir, ancak kurum içinde amaçlanan yetki konusunda yönetim kurulu ve CAE tarafından paylaşılan ortak bir görüş olmasını sağlamak için bir tartışma yapılmalıdır.
İlke 7: Bağımsız Olarak Konumlandırılma. Bağımsızlık her zaman iç denetim mesleğinin ayırt edici özelliği olmuştur. İç denetim, görevini müdahale olmaksızın yerine getirebilmeli ve görevini yerine getirebilecek yeterli kaynaklara sahip olmalıdır. Bu prensip, kısmen iç denetimin doğrudan yönetim kuruluna rapor vermesini şart koşarak bağımsızlığın korunmasının önemine odaklanır ve bağımsızlığı korumanın diğer yollarını şart koşar. Aynı zamanda CAE’nin rollerini, sorumluluklarını ve niteliklerini de ele alır.
İlke 8: Yönetim Kurulu’nun Gözetimi. İlke 6 ve 7, belirli bir zamanda yılda bir veya iki kez gözden geçirilebilecek alanları ele almaktadır. Ancak Prensip 8, yönetim kurulu ile CAE arasında sürekli işbirliğine dayalı ve etkileşimli iletişimi gerektirir. Yönetim kurulu üyelerine gerekli etkileşimler ve iletişimler konusunda daha fazla netlik sunar. İç denetim kalite güvencesi ve iyileştirme programları başka bir yerde daha ayrıntılı olarak tartışılmış olsa da, bu ilke, iç denetim fonksiyonunun ve özellikle CAE’nin, iç denetim fonksiyonu da dâhil olmak üzere, kaliteli bir iç denetim fonksiyonuna odaklanmasını sağlamada yönetim kurulunun oynadığı önemli rolü ele almaktadır. Yönetim kurulunun periyodik dış kalite değerlendirmelerini doğrudan incelemesi; Sobel, “Kalitenin sadece Standartlara uygunluğun ötesine geçtiğine inanıyoruz; aynı zamanda yönetim kuruluyla üzerinde anlaşılan hedeflere yönelik performansı da içeriyor” demektedir.
Standartların Etkisi Ne Olacak?
Standartlar mevcut gereklilikleri değiştirse de, yönetim kurullarının genel olarak iyi uygulama olarak kabul edilmeyen herhangi bir şeyi yapması gerekmiyor. Sobel, “Standartlarda yer alan şeyler, yönetim kurulunun muhtemelen hâlihazırda gerçekleştirdiği eylemlere olan ihtiyacı ve CAE’nin yöneticilerin çalışmalarını nasıl destekleyebileceğini açıklığa kavuşturmak için artık daha açık bir şekilde ifade ediliyor” dedi.
Bunu akılda tutarak, gerçekçi olarak kurulların yeni Standartlardan beklemesi gereken değişiklik düzeyi farklılık gösterecektir. Sobel, CAE’nin yönetim kuruluyla hâlihazırda sağlam bir çalışma ilişkisine sahip olduğu kuruluşların, bazı prosedürleri resmileştirebilmelerine veya belgeleyebilmelerine rağmen çok az bir fark beklemeleri gerektiğini söyledi. Daha az olgunlaşmış kuruluşlarda veya yeni oluşturulmuş iç denetim fonksiyonlarına veya daha yeni bir CAE’ye sahip olanlarda, Standartlar, iç denetim ile yönetim kurulu arasında önerilen etkileşimlerin nasıl gerçekleşmesi gerektiğine dair bir yol haritası sağlayacaktır. Sobel, “Standartların amacı mesleğin zeminini yükseltmektir” diyerek kaliteyi artırıyor ve iç denetimin yönetim kurulunun ihtiyaçlarını en iyi şekilde nasıl karşılayabileceği konusunda rehberlik sağlıyor.
Hedef İyi Yönetişimdir
Sobel, yönetim kurulunun nihai olarak örgütün hedeflerine ulaşarak ve misyonunu yerine getirerek daha başarılı olmasına yardımcı olmak için orada olduğunu belirtti. Yönetim kurulunun öncelikli olarak gözetim ve yönlendirme görevi olması nedeniyle, iç denetimin kurumun riskleri ve fırsatları konusunda sunabileceği objektif ve içeriden bir bakış açısına ihtiyacı vardır. “Her şey iç denetimin iyi yönetişimdeki rolünün ve iç denetimin yönetim kurulunun gözetim rolünde daha etkili olmasına nasıl yardımcı olabileceğinin anlaşılmasına bağlı” diye de ekledi.
Bültenin sonunda ise yeni standartlara özet olarak yer verilmiş.
• Alan I: İç Denetimin Amacı mesleğin birleşik bir tanımını sağlar.
• Alan II: Etik ve Profesyonellik, gerekli mesleki özen Standartları da dahil olmak üzere, mesleğin Etik Kurallarını ve pratisyen davranışına ilişkin Standartları kapsar.
• Alan III: İç Denetim Fonksiyonunun Yönetilmesi, etkili bir iç denetim fonksiyonunun desteklenmesinde yönetim kurulunun rolünü ve sorumluluklarını açıklığa kavuşturur ve CAE’nin sorumluluklarını yerine getirmesinde yönetim kuruluna nasıl destek olabileceğini ele alır.
• Alan IV: İç Denetim Fonksiyonunun Yönetilmesi, bir iç denetim fonksiyonunun etkili bir şekilde yönetilmesi için CAE’nin rolünü ve sorumluluklarını açıklığa kavuşturur.
• Alan V: İç Denetim Hizmetlerinin Gerçekleştirilmesi, iç denetçilerin iç denetim görevlerini tutarlı ve kaliteli bir şekilde yerine getirmelerine yardımcı olacak gereklilikleri ve hususları düzenler.
No responses yet